In ongenade, literatuur bij de stille week

Omdat hij boven op de stapel lag, begon ik deze week aan In ongenade, de vertaling van het verfilmde Disgrace van J.M. Coetzee. De titel had een waarschuwing kunnen zijn, maar dat drong aanvankelijk niet tot me door. In de week waarin de genade het hoofdthema is, bracht dit boek me daar dichter bij.

In de stille week loop ik vaak aan tegen de platheid van de verwoording van het gebeuren. We hebben het zo makkelijk over bloed, schuld, vergeving en plaatsvervanging. We duiden er maar op los. Maar het kan als water van je afspoelen. Het komt niet meer binnen. Een van de redenen is volgens mij dat we vaak zonder verbeelding over het mysterie van het kruis praten. We hebben het verhaal uitgeknepen als een tube tandpasta en is plat als een dubbeltje geworden. We willen, orthodox als we willen zijn, duidelijk zeggen waar het op staat. Maar we vergeten dat over een mysterie pas te communiceren valt, als het ook een mysterie mag blijven. Dan zijn er beelden nodig, metaforen, verhalen. Zo’n verhaal bleek ‘In ongenade’ onverwachts te zijn.

Het verhaal speelt in het Zuid-Afrika van de nieuwe verhoudingen, eind jaren negentig. De blanke is zijn machtspositie kwijt, de zwarte staat aan het roer. Maar beiden hebben hun verleden nog niet verwerkt, kunnen nog niet omgaan met de nieuwe situatie. Hoofdpersoon David Lurie is blank, vijftiger en doceert westerse literatuur. Hij heeft een zwak voor vrouwen, maar weet zich nauwelijks te binden in een vaste relatie. Vrouwen zijn lustobjecten voor hem geworden. Op een middag wordt hij verliefd op een zwarte studente en manipuleert haar meerdere keren tot seks. Het loopt mis, er komt een procedure, hij houdt de eer aan zichzelf en vertrekt naar de afgelegen boerderij van zijn lesbische dochter Lucy. Daar gedraagt hij zich als de moreel-superieure blanke, wat zich vooral gaat wreken als ze op de boerderij overvallen worden door drie zwarte mannen en Lucy door hen wordt verkracht. Daarna scheiden hun wegen. Lucy ervaart de pijn en vernedering, maar wil niet weten van vergelding. David zit vol wraakgevoelens. Kan hij van Lucy leren?

Hoogtepunt van het boek is de scene waar vader en dochter samen tot de kern komen:

‘Wat vernederend,’ zegt hij uiteindelijk. ‘Zulke hoge verwachtingen, en dan zo te eindigen.’

‘Ja, ik ben het met je eens, het is vernederend. Maar misschien is dat een goed vertrekpunt. Misschien moet ik dat leren aanvaarden. Om van de grond af aan te beginnen. Met niets. Niet: met iets, behalve. Met niets. Zonder troeven, zonder wapens, zonder eigendom, zonder rechten, zonder waardigheid.’

‘Als een hond.’

‘Ja, als een hond.’

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Columns, Recensies

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s