Genade en ongenade

Vooral in de 40-dagentijd loop ik vaak aan tegen de platheid waarmee we ons geloof verwoorden, vooral in bepaalde liederen. We hebben het zo makkelijk over bloed, schuld, vergeving en plaatsvervanging. We duiden er maar op los, maar het spoelt als water van me af. Een van de redenen is volgens mij dat we vaak zonder verbeelding over het mysterie van het kruis praten. We hebben het verhaal uitgeknepen als een tube tandpasta. Orthodox als we willen zijn, zeggen we duidelijk waar het op staat. Maar we vergeten dat over een mysterie pas te communiceren valt, als het ook een mysterie mag blijven. Dan zijn er beelden nodig, metaforen, verhalen.

Twee verhalen troffen me dit jaar in het bijzonder. Een daarvan is ‘In ongenade’ van J.M. Coetzee. Het speelt in het Zuid-Afrika van de nieuwe verhoudingen, eind jaren negentig. De blanke is zijn machtspositie kwijt, de zwarte staat aan het roer. Maar beiden hebben het verleden nog niet verwerkt, kunnen nog niet omgaan met de nieuwe situatie. David Lurie is blank, vijftiger en doceert westerse literatuur. Op een middag wordt hij hevig verliefd op een zwarte studente en manipuleert haar meerdere keren tot seks. Het loopt mis, er komt een procedure, hij houdt de eer aan zichzelf en vertrekt naar de afgelegen boerderij van zijn lesbische dochter Lucy. Daar gedraagt hij zich als de moreel-superieure blanke, wat zich vooral gaat wreken als ze op de boerderij overvallen worden door drie zwarte mannen en Lucy door hen wordt verkracht. Daarna scheiden hun wegen. Lucy ervaart de pijn en vernedering, maar wil niet weten van vergelding. David zit vol wraakgevoelens. Gaandeweg leert hij van haar wat opnieuw beginnen echt betekent. Coetzee vertelt rechttoe, rechtaan in een trefzekere en onnadrukkelijke stijl.

Het andere verhaal is ‘De Vlek’ van Willem Jan Otten. Een vertelling in verzen. Poëzie dus. De gebroeders Kans vormen een tweeling. Abel Kans is de oudste, de meest succesvollle, maar hij is aan lager wal geraakt. Tom is de jongste en bewaker in een ziekenhuis. Als Abel in Toms ziekenhuis komt voor de uitslag van een longonderzoek, wordt zijn foto verwisseld met die van priester Jozefzoon. Hij neemt het heft van zijn leven in handen. De boodschap van de vergissing bereikt hem echter te laat. Otten bouwt zijn verhaal geraffineerd op en doordat het poezie is moet je alle zeilen bijzetten om niets te missen. Maar juist de symbolische kracht van de poezie maakt het mogelijk om er zoveel symboliek in te stoppen. Een verhaal om vaak te herlezen.

Coetzee staat niet bekend als een christen. Otten is belijdend katholiek. Toch brachten beide verhalen me dichter bij het wezen van de genade. Een goed verhaal vertelt zichzelf.

Arie Kok

(Deze column verschijnt ingekort in mei 2012 in het Christelijk Maandblad Reveil)

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Columns, Recensies, Reveil, Uitgelezen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s