De zwarte schuur van de schuld

De verschijning van een nieuwe roman van Oek de Jong is altijd een gebeurtenis. De Jong neemt de tijd om zijn boeken te schrijven en te herschrijven. In zijn inmiddels veertigjarige schrijversloopbaan verschenen tot nu toe vijf romans.

Op Zwarte schuur moesten we na zijn magnum opus Pier en oceaan zeven jaar wachten. En ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat hij die tijd ook nodig had om het boek te componeren en fijn te slijpen. De Jong staat bekend als een minutieus herschrijver, die meerdere keren met een lege bladzijde begint om een nog betere versie te schrijven. 

In Zwarte schuur is dit ambachtelijke niet alleen terug te zien in de omvang, bijna 500 pagina’s, maar ook in de compositie en stijl. Het verhaal is opgebouwd uit vijf bedrijven, waarbij de eerste vier allen in een andere tijd spelen, met hun eigen sfeer en taalgebruik. De stijl is licht en sprankelend, veel korte zinnen en weinig mooischrijverij. De Jong hanteert een kleurrijk idioom en bespeelt al je zintuigen tijdens het lezen.  

Is zijn schuld voor altijd, levenslang?

Het verhaal draait om de relatiecrisis tussen kunstschilder Maris Coppoolse en zijn vriendin Fran. Als tiener is Maris veroordeeld voor dood door schuld. Tijdens een onschuldig spelletje in een leegstaande zwarte schuur ergens in het Zeeuwse land heeft zich een drama voltrokken waar hij de volledige rekening van gepresenteerd krijgt. Hij zal met dit jeugdtrauma moeten zien te leven. Is zijn schuld voor altijd, levenslang? Die diepe vraag, die Maris met zich meesleept, zou je kunnen zien als de centrale vraag van dit boek. Ook vriendin Fran blijkt de nodige beschadigingen opgelopen te hebben in haar leven. Vooral het overlijden van de man van haar kinderen blijft haar bezig houden. De relatiecrisis tussen Maris en Fran is diep en uitzichtloos, pijnlijk om te lezen.  

Net als in Pier en oceaan is in Zwarte schuur de nodige religieuze symboliek te vinden. Als Maris een van zijn mindere perioden als kunstenaar doormaakt, bezoekt hij het Issenheimer retabel in Colmar in de Elzas. Dit beroemde kunstwerk van Matthias Grünewald uit de zestiende eeuw verbeeldt de verlossingsdaad van Christus en was bedoeld om genezing te brengen aan zieken. Na dit bezoek geeft Maris de zwaar verslaafde jonge vrouw Ilse een lift naar Amsterdam. Hij neemt haar een paar dagen op sleeptouw. Pas nadat hij haar de deur gewezen heeft komt hij tot een verwerking van wat hij gezien heeft in Colmar. De doeken die hieruit voortkomen worden zijn doorbraak als kunstenaar. 

Ook in dit boek is de natuurmystiek nooit ver weg.

Ook in dit boek is de natuurmystiek nooit ver weg. Vooral de zee, de rollende branding, de rotsblokken waar de golven op kapotslaan en de eilanden gebruikt De Jong als betekenisvolle symbolen. Maris’ trauma is ontstaan op een Zeeuws eiland in een zwarte schuur. De doorbraak zal ook moeten komen vanuit een zwarte schuur op een eiland, La Gomera, een van de kleinste Canarische eilanden. De zee is bij Oek de Jong altijd meer dan een plas water. Als Maris op een dag ver de zee inzwemt, realiseert hij zich dat hij bewust de smalle marge tussen leven en dood heeft opgezocht. Na zijn tocht rust hij uit op een rots. Een rollende branding geeft inzicht in de dingen. Twee keer concludeert Maris, als hij naar de aanrollende golven kijkt: er is eeuwigheid in de dingen.

Met Zwarte schuur levert Oek de Jong weer een enorme literaire prestatie die op zal gaan voor de grote prijzen. Het boek is uiterst leesbaar, boeit van kaft tot kaft en biedt veel om te ontdekken en te overdenken. 

Arie Kok

Deze bespreking verscheen eerder in Onder Woorden, najaar 2019.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Onder woorden

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s