Europa in de uitverkoop?

Dit jaar gingen we om praktische redenen twee keer op vakantie. Na een korte vakantie op Ameland brachten we een week door op onze tuinbank, als het tenminste niet regende. Daar las ik Grand Hotel Europa, de kloeke en bejubelde Europaroman van Ilja Leonard Pfeijffer. De volgorde was onhandig, de volgende week zouden we ons weer in het toerisme storten. Maar hoe doe je dat als je net een 500-pagina’s lang verhaal hebt gelezen waarin de toerist op de hak wordt genomen? Je durft nauwelijks meer op je slippers en in je kaki-korte-broek-met-zijzakken de straat op. Pfeijffers satire kwam in ieder geval flink binnen. 

De eerste honderd pagina’s moest ik wennen aan de wat pedante stijl van de auteur, die een hoofdpersoon heeft gecreëerd met dezelfde naam, hetzelfde voorkomen en hetzelfde beroep. Tot ik besefte dat ook die pedanterie bij het satirische karakter van het boek hoort. Het duurt ook even voor Pfeijffer bij het toerisme belandt. We worden eerst meegenomen naar het hotel met de naam van het boek, waar de behulpzame vluchteling Abdul piccolo is geworden en waar de schrijver zijn intrek neemt omdat zijn relatie met vriendin Clio op de klippen is gelopen. Het hotel is zo metaforisch als je je maar kunt bedenken: vergane glorie, negentiende-eeuws personeel, veel vormelijkheid en beleefdheid, met een nieuwe Chinese eigenaar, die het hotel zal redden door vooral landgenoten uit te nodigen zijn gast te zijn. 

Abduls aanwezigheid staat voor hoop, dat is tenminste waarom een vluchteling de oversteek maakt.

De beeltenis van Abdul staat niet voor niets op het omslag, zijn verhaal doet ertoe als het gaat om Europa. Pfeijffer vertelt invoelend en precies over Abduls vlucht, zoals hij ook al deed over vluchtelingen in La Superba. Bovendien staat Abduls aanwezigheid voor hoop, dat is tenminste waarom een vluchteling de oversteek maakt. Hij verwacht tenminste nog iets van Europa. Toeristen kijken vooral naar wat is geweest. In extremo geldt dat voor Venetië. Pfeijffer gaat er wonen nadat hij zijn vriendin Clio heeft ontmoet. Ze is kunsthistorica en doet onderzoek doet naar het werk van Carravagio. Het tweetal probeert als inwoners in Venetië te wonen, en worstelen zich dagelijks door de drommen toeristen die door immense cruiseschepen worden afgezet. Pfeijffer weet al snel dat hij een roman wil schrijven over toerisme en diverse verwikkelingen brengen hem onder andere in Amsterdam, Giethoorn en de Italiaanse kust bij Cinque Terre. 

Het verhaal is groots in zijn thema’s en omvangrijk in pagina’s, maar saai wordt het nooit. Pfeijffer is een geweldig stilist, die alle registers opentrekt en rijkelijk varieert in stijl. Hij weet van de kleinste dagelijkse waarneming een sprankelende scène te maken. Zijn kennis van de klassieken doseert hij goed. Essayistische stukken worden vaak verpakt in boeiende dialogen vol humor. Het massatoerisme krijgt er flink van langs, maar doordat het doordrenkt is van zelfspot is het allemaal prima te verteren. De seksscènes zijn daarentegen plat en clichématig, of maakt dit ook onderdeel uit van de satire? 

Zou in Europa de beste tijd achter ons liggen en komen we niet verder dan het verkopen van onze kunstschatten?

Wat wil Pfeijffer met deze reusachtige roman zeggen? Hij onderzoekt wat het betekent om Europeaan te zijn, omringd door de schatten van het verleden. Zou de beste tijd achter ons liggen? Komen we nog verder dan het verkopen van culturele schatten, waardoor onze steden veranderen in pretparken vol slenterende toeristen op slippers? En als we niet verder komen, is dat dan erg? Met kennis van zaken en een scherp observatievermogen stelt Pfeijffer grote vragen. Wat de antwoorden zijn? Je zou een congres kunnen organiseren om daarin verder te komen. Pfeijffer geeft geen definitieve antwoorden, daar is literatuur ook niet voor bedoeld. Maar Grand Hotel Europais wel een goede voorzet. 

Arie Kok

Een eerdere versie van deze recensie verscheen in Sjofar, september 2019.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Recensies

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s