Noord-Ierland worstelt in Brexittijden met haar demonen

‘Zeg niets’ is de treffende titel van Patrick Radden Keefes boek over de IRA, een onthutsend en meeslepend verhaal, door de Brexitverwikkelingen actueler dan ooit. 

Vandaag zal duidelijk worden welke Conservative de regering van het Verenigd Koninkrijk mag gaan leiden in het uittreden uit de EU, Johnson of Hunt. Vooral in Noord-Ierland zal menigeen zijn hart vasthouden. Sinds het Goedevrijdagakkoord van 1998, is de grens tussen Ierland en Noord-Ierland een relatief open grens geworden. Gewelddadigheden tussen loyalisten en republikeinen zijn sindsdien tot een enkel incident teruggebracht. Maar de animositeit tussen groeperingen in Belfast en Derry/Londonderry is er nog altijd, veel muren tussen protestantse en katholieke wijken in Belfast staan nog fier overeind. Er is weinig voor nodig om de vlam opnieuw in de pan te laten slaan. Door de dreigende Brexit, waarbij de Noord-Ierse grens de grote bottleneck is, is dit bepaald niet denkbeeldig meer.  

Als je, zoals ik, bent opgegroeid in de jaren zeventig en tachtig, dan is Belfast synoniem voor aanslagen en geweld. Maar hoe zit het nu precies met de IRA en unionisten? Waarom staan protestanten en katholieken elkaar naar het leven? Al tijden zoek ik naar een goed boek wat me hierin meer inzicht geeft. Zeg niets, moord en verraad in Noord-Ierland van de Amerikaanse journalist van Ierse afkomst Patrick Radden Keefe voldoet voor een belangrijk deel in mijn behoefte. Dit voorjaar verscheen het in een voortreffelijke Nederlandse vertaling van Hans E. van Riemsdijk bij uitgeverij Nieuw Amsterdam. 

Wat hebben ze te maken met de verdwijning van de weduwe en moeder van tien kinderen Jean McConville in 1972?

In een razende en onthutsende vertelling laat Radden Keefe ons kennismaken met de zusjes Dolours en Marian Price, die als twintigers namens de IRA aanslagen in London pleegden en betrokken waren bij executies van informanten, en Brendan Hughes, het brein achter veel IRA-operaties en een persoonlijke vriend van Gerry Adams. Wat hebben ze te maken met de verdwijning van de weduwe en moeder van tien kinderen Jean McConville in 1972? Waar is Jean gebleven? Is ze vermoord? En zo ja door wie? En waarom? En waar is haar lichaam te vinden? De kinderen blijven met veel vragen achter, al is vanaf het begin duidelijk dat de protestante vrouw die in een katholieke wijk woonde werd bedreigd door de IRA. Pas dertig jaar later krijgen de kinderen McConville antwoorden. Radden Keefe bouwt zijn verhaal op langs deze lijn, waardoor het leest als een thriller. Toch is alles waar gebeurd, het is narratieve non-fictie. Niet minder dan honderd pagina’s besteedt de auteur aan noten en verwijzingen. 

Jean McConville met drie van haar kinderen

Een belangrijke vraag in het boek is in hoeverre oud-politicus Gerry Adams, jarenlang leider van de politieke tak van de IRA Sinn Féin, betrokken was bij de ontvoering en bij andere terroristische activiteiten. Adams heeft zelf altijd beweerd dat hij geen IRA-lid is geweest, maar er zijn in Noord-Ierland weinig mensen die dat nog geloven. Radden Keefe komt met veel sterke aanwijzingen voor Adams betrokkenheid, maar als hij Adams benadert voor wederhoor, zwijgt deze. 

Radden Keefes vertelling is beperkt, zoals hij zelf ook al aangeeft in zijn verantwoording. Het boek geeft geen uitputtend en representatief overzicht van de zogenaamde Troubles, de burgeroorlog die in Noord-Ierland bijna dertig jaar in een ijzeren greep had. De protestantse Britsgezinde unionisten komen er nauwelijks in voor, terwijl ook aan die zijde terreurdaden zijn gepleegd. Het boek laat wel uitputtend zien hoe de republikeinse Iersgezinde IRA te werk ging, en hoe de zwijgcultuur van dit geheime leger doorwerkt in de levens van de betrokkenen. Begin 2000 start Boston College in de VS een oral-history-project, waarbij IRA-betrokkenen geïnterviewd worden onder de belofte dat de opnamen pas openbaar worden na hun leven, voor wetenschappelijk onderzoek. Als de Britse justitie lucht krijgt van het project, gaat er veel mis. Dan wordt duidelijk hoe complex de situatie in elkaar zit en hoe gevaarlijk het is geweest en voor betrokkenen nog altijd kan zijn. 

Je hebt slachtoffers gemaakt, en alleen daarom al moet je standhouden in je idealen.

Brendan Hughes is aan het einde van zijn leven zwaar teleurgesteld. In zijn eenzame flat in Belfast worstelt hij met de demonen van het verleden, spoelt hij de beelden van de doden die hij zelf op zijn geweten heeft met alcohol weg. Het vredesakkoord van 1998 is niet de uitkomst waarvoor hij het allemaal gedaan heeft, Ierland is nog steeds geen eenheid, de Engelsen heersen nog altijd in het noorden. ‘Deze uitkomst is niet één dode waard geweest,’ zegt Brendan. Het laat iets zien van de absurde dynamiek van extremisten. Je hebt slachtoffers gemaakt, en alleen daarom al moet je standhouden in je idealen. Anders is het voor niets geweest. Maar is het ideaal zelf wel één dode waard? Zoals Brendan Hughes worstelt heel Noord-Ierland met haar demonen, zeker nu een non-deal Brexit dreigt. 

Patrick Radden Keefe schreef met Zeg nietseen toegankelijk en onthutsend boek, wat ik ademloos en met stijgende verontwaardiging las. Het maakt duidelijk dat de Noord-Ierse kwestie nog geen geschiedenis is. Bij de vandaag aan te wijzen Britse premier ligt hier een grote verantwoordelijkheid.  

Arie Kok

N.a.v. Zeg niets, moord en verraad in Noord-Ierland. Door Patrick Radden Keefe, vertaling Hans E. van Riemsdijk, uitgave Nieuw Amsterdam, 2019.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s