Een eigenzinnig debuut

De avond is ongemakMarieke Lucas Rijneveld is een literair talent. Ze is nog jong (26), eigenzinnig, speelt een overtuigend spel met haar genderneutraliteit door pakken te dragen en Lucas aan haar naam toe te voegen. En ze kreeg veel erkenning voor haar dichtwerk, ze won o.a. de C. Buddingh-prijs. De opname van haar optreden op de Nacht van Poëzie op Youtube geeft een intrigerend beeld. Van zo’n talent wil je de debuutroman graag lezen. Inmiddels is De avond is ongemak als een komeet de bestsellerlijsten in geschoten, vooral na de uitverkiezing tot Boek van de Maand bij DWDD.

Het verhaal begint bij de dood van de broer van Jas. Hij zakt door het ijs en verdrinkt. De verwerking van dat drama stuurt het plot. Ieder in het gezin gaat er op eigen wijze mee om, maar tot iets gezamenlijks lijken ze niet te komen. Jas trekt haar jas niet meer uit en kan niet meer poepen. Ze verliest zich ook in fantasieën, dat er Joden in de kelder wonen bijvoorbeeld, omdat haar moeder altijd tassen met boodschappen naar beneden brengt. Broer Obbe gaat zich te buiten aan puberale gekkigheid, wat vaak uit de hand loopt. Wat er uit de hand loopt zit vrijwel allemaal op het vlak van poepgaatjes en geslachtsorganen, tot vervelens aan toe.

De avond is ongemak is zeker geen slecht debuut. Het verhaal grijpt je soms naar de keel, de sfeer is beklemmend. Rijneveld is stilistisch goed bezig, ze is origineel in haar plotwendingen en beeldgebruik. Toch had boek veel beter gekund, in ieder geval beter dan veel lofzangen in de pers ons willen doen geloven. De veelheid aan vergelijkingen stoort al vanaf het eerste hoofdstuk, hier heerst de dichter nog te veel over de verteller. Gelukkig komt hierin in de latere hoofdstukken meer evenwicht. De fantasieën over Joden in de kelder zijn niet echt geloofwaardig (zou een meisjes van twaalf nooit iets uit de kelder nodig hebben?) en krijgen ook geen diepere betekenis. Dat Jas maandenlang niet kan poepen is volgens mijn bescheiden kennis op dit terrein medisch onmogelijk.

Jas is een meisje van twaalf. Dat wordt een aantal keer expliciet gezegd. Tegelijk verklaart Rijneveld in een interview in De Volkskrant dat Jas in het niemandsland van kindertijd en volwassenheid leeft. Soms is ze bijzonder naïef, zelfs voor een meisje van twaalf, maar ze heeft ook gedachten die zo abstract zijn dat ze minstens twintig moet zijn. Dat zal dus een bewuste keuze zijn van de auteur, die zelf ook beweert zowel jong als oud te zijn. Maar waarom is Jas dan zo expliciet twaalf jaar? En is het niet vreemd dat vriendin Belle hetzelfde probleem heeft. Het maakt het boek onevenwichtig, je kunt je maar moeilijk identificeren met Jas.

Het gezin is gereformeerd, al vraag je je af tijdens het lezen van welke kleur precies. Rijneveld citeert uit de ‘oorspronkelijke’ Statenvertaling, maar heeft het op een gegeven moment over de ‘zuivere Herziene Statenvertaling.’ De ouders hebben een donker geloof, maar de dominee draagt een paarse stola en ze zingen uit een liedboek. Na de ruiming van de stallen vanwege MKZ wordt Psalm 35 aangehaald, in de berijming van 1773: ‘Twist met mijn twisters hemelheer.’ In de documentaire van Geertjan Lassche over de MKZ-crisis in Kootwijkerbroek speelde dit vers een hoofdrol. Rijneveld graait het allemaal bij elkaar tot een bont en onherkenbaar geheel. Het geloof landt in het boek ook niet echt in een betekenisvol verband, het zijn residuen van een voorbije cultuur die aan de wand blijven hangen.

Ondanks de zwakke plekken in dit boek zie ik toch uit naar het volgende boek van Marieke Lucas Rijneveld. Zo’n creatieve, originele en taalvaardige geest moet tot veel in staat zijn. Het zal spannend worden of ze voorbij het autobiografische kan komen en of ze met haar volgende boek dezelfde verkoopcijfers gaat halen. Ik wacht in spanning af.

Arie Kok

N.a.v. De avond is ongemak, Marieke Lucas Rijneveld, Uitgeverij Atlas Contact, 272 pagina’s.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Actuele blogs, Boeken, Recensies, Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s