Verdrevenen

Mijn beloofde land duitse-wortelsDeze zomer las ik twee boeken die over hetzelfde thema bleken te gaan: mensen die gedwongen worden huis en haard achter te laten en zich elders te vestigen. Voor het Christelijk Maandblad Reveil schreef ik er een column over.

Journalist en schrijfster Laura Starink heeft Duitse wortels. Dat wil zeggen: haar moeder komt uit Silezië, de landstreek rond Breslau (nu: Wroclaw, Polen) die in de loop der eeuwen nogal eens van kleur verschoten is. Tegen het begin van de laatste wereldoorlog was het gebied Duits. Hitler had het er voor het zeggen, het Duits was de voertaal en de Starinks moeder zat net als alle andere kinderen bij de Hitlerjugend. Voor Starink voldoende aanleiding om eens te onderzoeken hoe haar familie erin stond, het nazisme en alle narigheid die eruit voortkwam. Haar zoektocht werd een prettig leesbaar, sympathiek en informatief boek: Duitse wortels. Eigenlijk begon de oorlog in dat afgelegen stukje Heimat pas toen de Russen kwamen en het aan Polen werd toegevoegd. Duizenden Sileziërs vertrokken, vrijwillig of gedwongen. En wie niet vertrok, kon zich maar beter als Pool gaan gedragen om erger te voorkomen. De familie van Starink vertrok, uiteindelijk, nadat ze het minstens vijf jaar geprobeerd hadden. Haar grootouders waren toen al van ellende overleden. Inmiddels is het hele gebied verpoolst en verwijst er weinig meer naar het Duitse verleden. De vertrokken Sileziërs hebben zich zo goed en kwaad als het ging elders geschikt in hun lot.

Geheel anders liep het in diezelfde jaren in Palestina. Ari Shavit, geboren Israëlische Jood en commentator bij het dagblad Haaretz, vertelt in zijn adembenemende boek Mijn beloofde land het verhaal van zijn land. In 1948 werd de Joodste staat een feit en vele Arabische inwoners verlieten, gedwongen of vrijwillig, hun steden en dorpen. Shavit vertelt met ingehouden emoties het verhaal van het zionisme, het elan, de organisatiedrift, het succes en de tragiek. Maar hij vertelt ook het verhaal van de Arabische steden en dorpjes die er al zolang waren, maar die leeg kwamen te staan. De stichting van het Joods nationaal tehuis, de bejubelde vervulling van de oudtestamentische belofte, kwam er via een wrede oorlog. Shavit analyseert, vertelt, laat de details zien en onthult hoe goed opgevoede jonge mensen, vechtend voor de goede zaak, daarvoor anderen moesten doden. Hij is eerlijk, vertelt ook hoe mensen de fout in gingen, zich niet beheersten, toen en nu. De bezetting vindt Shavit een slechte zaak, Hamas een terroristenbende, het bestaan van de staat legitiem. De verdrevenen schikken zich in deze regio niet in hun lot. Met die tragische werkelijkheid zal het land, haar inwoners en de rest van de wereld verder moeten leven. Ontkennen is geen optie.

Arie Kok

(In de rubriek Uitgelezen in het Christelijk Maandblad Reveil zoek ik naar overeenkomsten in twee boeken die ik recent gelezen heb. Deze aflevering verschijnt in het septembernummer)

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Actuele blogs, Artikelen, Boeken, Recensies, Reveil

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s