Het Orakel, Etty Hillesum en de vrijheid

Je kon er op wachten. Het Orakel heeft de Hitlergroet gebracht, op de Dam, op Bevrijdingsdag 2014. De grote kop van staaldraad is een werk van installatiekunstenaar Atelier van Lieshout. Mensen kunnen sms-jes sturen naar een bepaald nummer, de kop spreekt ze met een bronzen mannenstem uit over de Dam. De eerste evangelisatieboodschap was al snel binnen. Maar de Hitlergroet dus ook.

Van Lieshout zelf zat er van tevoren niet mee dat de meest vulgaire dingen over de Dam konden klinken: “Als nare berichten de overhand hebben, dan zijn we een nare samenleving.” Nu weten we dus wat we al lang wisten. Wie dagelijks op het internet rondstruint zal het bekend voorkomen. Als mensen anoniem hun hart mogen luchten, wordt de beschaving ten grave gedragen.

Dat het op Bevrijdingsdag gebeurt is tekenend voor de opvattingen die over vrijheid de ronde doen. Is vrijheid dat je mag zeggen wat je wilt zeggen? Dat je kunt doen wat je wilt doen? Ik vind dat een vals idee van vrijheid. Het gaat uit van een indivualistisch-egoïstisch idee. Ik ben niet vrij als ik mag zeggen wat ik wil zeggen. Dan ben ik juist een slaaf van mijn eigen onlusten en emoties. Ik ben pas een vrij mens als ik zeg wat ik moet zeggen, als ik met mijn vrijheid die van een ander dien. Vrij ben je nooit alleen, dan beknot mijn vrijheid die van de ander. En als de ander niet vrij is, ben ik het ook niet.

In deze dagen rond 4 en 5 mei mag ik een paar lezingen houden over mijn boek Morie. Een gewone Veluwse jongen mocht er niet meer zijn omdat hij was wat hij was, Joods. Zijn afkomst maakte hem tot ongewenst element. Het systeem keerde zich tegen hem. Aangestuurd door het nazisme, uitgevoerd door veelal gewone burgers, brave Hollandse ambtenaren. De vrije mensen bleken uiteindelijk onvrij, niet in staat hun angsten te beheersen.

Dit jaar herdenken we ook de 100ste geboortedag van dagboekschrijfster Etty Hillesum. Schepper en co wijdde er gisteren een prachtige uitzending aan. Etty wilde de Duitsers niet haten, omdat ze anders net zo zou worden als zij. Zij wilde haar volk dienen en kon dat alleen, vond ze zelf, als ze haar eigen dood zou accepteren. Als maatschappelijk werkster in dienst van de Joodse Raad had ze haar eigen deportatie uit kunnen stellen. Het aanbod onder te duiken bij een vriend sloeg ze af. Het lot van haar volk was haar lot. Ze ging en werd vermoord in Auschwitz. We kunnen nu nog van haar leren. Daar was het haar om te doen, dat volgende generaties zouden leren van wat haar overkwam.

De verhalen van Etty, Morie en al die anderen leren ons hoe duur vrijheid betaald is. Hoe kostbaar het is en hoe goedkoop het wordt gemaakt als iedereen maar mag zeggen wat hij wil. Joep van Lieshout laat met zijn werk zien dat we onvrije mensen zijn als we ons eigen hart laten spreken. Voor vrijheid moet je kiezen, juist tegen je eigen hart, je verlangens en onlusten in.

Arie Kok

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Actuele blogs, Columns, Morie, Opinie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s