Mystieke liefde, zonder God

blauwe nachtDe nieuwe roman van Jan Siebelink, De blauwe nacht, vormt een tweeluik met zijn beroemde Knielen op een bed violen. Dat beweerde Siebelink zelf, in een tv-interview. In dat licht is De blauwe nacht toch een opmerkelijk boek, al vinden veel critici het maar een onevenwichtig en clichématig stuk proza. Knielen op een bed violen was een zoektocht naar de mystieke liefde in de betekenis van eeuwig heil. De blauwe nacht is volgens Siebelink de aardse pendant: het heil wordt op aarde gezocht, met name in – soms nogal kwaadaardige vormen – van erotiek.

Eigenlijk is Simon Aardewijn maar een oninteressante man. De specialist in de Franse literatuur van het fin-de-siècle is inmiddels met pensioen, maar wil nog een keer vlammen met een proefschrift over het werk van J.-K. Huysmans. De Franse auteur met Nederlandse roots was de belangrijkste representant van het decadentisme in de literatuur. In de decadentie verliest Aardewijn zich als hij slachtoffer wordt van een moordaanslag door de Algerijnse Onafhankelijkheids Strijders. Het is begin jaren zestig in Parijs. Aardewijn trekt van brasserie naar brasserie, alles wordt bij name genoemd, inclusief auto- en sigarettenmerken. Daarmee komt Parijs wel tot leven.

Simon Aardewijn lijkt gelukkig getrouwd, heeft een volwassen dochter, een kleinkind, en een huis op een eilandje in de Seine. Dat geluk stelt hij stevig op de proef door seksuele contacten met vriendinnen, prostituees en de vrouw van zijn promotor. De enige kwaliteit die Simon lijkt te hebben is dat jonge vrouwen direct voor hem vallen, vrij ongeloofwaardig voor iemand van zijn leeftijd. Na de seks proberen ze Simons leven te domineren, het zijn stuk voor stuk stevige en soms nogal fatale, persoonlijkheden. Siebelink put zich uit in het fantasievol neerzetten van de erotische scènes. Daarin toont hij zich een vaardig verteller, maar ook seks gaat op den duur nogal vervelen.

Het meest interessant in De blauwe nacht is misschien wel dat Siebelink erotiek en mystiek in elkaars verlengde probeert te leggen. Dat leidt tot merkwaardige passages. De schaamteloze minnares Judith verzucht na een hete nacht in een hotelkamer: ‘Nooit meer wil ik de liefde bedrijven met een man die onverschillig is voor de verborgen dingen in het leven. Nooit meer… Bij jou voelde ik me direct thuis. Jij hebt weet van het Oneindige. In jou is het verlangen naar het Andere. Ik voel het.’ (pag. 64). Verderop in het boek dept Simon zijn vinger in het door een ongestelde Judith afgescheiden bloed. Hij moet daarna denken aan het bloed van het Lam Gods, en het bloed dat de Israëlieten aan de dorpels smeerden. Vulgair, bespottelijk, of ligt erotiek dichter tegen het geloof aan dan we in de Victoriaanse tijd willen geloven? Bijbelkenners zullen er misschien de dubbele betekenis van het Hooglied in herkennen, maar uit de pen van Siebelink klinkt het me toch te vulgair. Vooral om dat er van een toegewijde liefde tussen de parenden geen sprake lijkt.

Wie of wat het Oneindige of het Andere is voor Siebelink? Misschien werpt zijn spel met de kleur blauw hier enig licht op. De kleur komt op vele manier terug in het boek. De vlammen van de bom op het terras zijn lichtblauw. Het blauw van de zonnige hemel weerkaatst in de irissen van de geliefde. Een meisje dat slachtoffer is van een aanslag krijgt door Simon elke week blauwe bloemen toegestuurd. ‘Blauw is de kleur van de hoop’, staat er dan ineens tussen de regels door.

Uiteindelijk blijkt Simon toch in staat tot keuzes, hij keert op zijn schreden terug naar zijn vrouw, maar maakt dan een soort Elia-hemelvaart mee. Goed bedacht van Siebelink, ook wel wat over de top. En zo laat deze vlot geschreven, goed leesbare en soms wat uitleggerige roman je in verwarring achter. De aardse pendant van Knielen op een bed violen? Als Siebelink een ding laat zien is dat mystiek zonder God tot lege en modieuze zweverigheid leidt.

Arie Kok

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Recensies

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s