Eindelijk gelezen – Publieke Werken

Publieke werkenDeze zomer heb ik me voorgenomen een paar klassiekers te lezen die al jaren ongelezen in mijn kast staan. De eerste die ik ter hand nam was Publieke Werken van Thomas Rosenboom. Later volgen DIS van Marcel Möring, een of meer delen uit de romancyclus De Tandeloze Tijd van A.F.Th. van der Heijden, iets van Graham Greene en Faulkner.

Publieke Werken is destijds bejubeld als een fenomenaal boek dat ook nog eens de Librisprijs won. Volkomen terecht, vind ik na lezing van deze lijvige roman. Het boek leest heerlijk weg. Rosenboom is er in geslaagd de sfeer van de late negentiende eeuw geloofwaardig en levendig neer te zetten. Vooral zijn woordkeuze, waarbij hij veel in onbruik geraakte uitdrukkingen gebruikt, maken dat je helemaal in de sfeer van die tijd zit. Zonder dat het gaat hinderen in leesplezier, de betekenis van de woorden haal je makkelijk uit het zinsverband. Die speciale sfeer houdt hij bijna 500 pagina’s vol. Dat is bijzonder knap. Bovendien zit het plot briljant in elkaar. Bijna alles klopt in dit boek, alleen met de geschiedenis van de Pinksterbeweging loopt hij te knoeien, maar dat is een detail.

Publieke Werken rust op twee personages, neefs van elkaar. Walter Vedder is vioolbouwer in Amsterdam, Christopher Anijs apotheker in Hoogeveen. Kenmerkend voor Rosenboom is dat beide mannen net iets boven hun stand leven en er alles aan doen om die illusie in stand te houden. Vedders huis wordt opgekocht voor de bouw van het Victoria Hotel, tegenover het nieuwe Centraal Station in Amsterdam. Hij zet zo hoog in met de prijs, dat de opkoper uiteindelijk afhaakt. Maar Vedder heeft zijn geld al uitgegeven. Anijs is apotheker geworden door te trouwen met de dochter van de vorige eigenaar. Hij oefent zijn vak nog zonder academische graad uit. Voor de bewoners van de veenkolonie Elim treedt hij op als arts en weldoener, waarmee hij buiten zijn bevoegdheden gaat.

De twee personages vallen uiteindelijk in het zwaard van hun eigen naïeve streven. Hun levens kruisen zich als er een viool van een veenkolonie-arbeider moet worden verkocht. Vedder bezoekt Hoogeveen en de neven ervaren een bijzondere klik. Vooral als blijkt dat ze iets voor de Veldelingen van Elim kunnen doen. Het grootse project dat ze opzetten wordt hun beider val. Ze grijpen te hoog, de illusie wordt doorgeprikt.

Het lezen van dit boek is confronterend. We hebben allemaal onze illusies, we hebben allemaal onze dingen waarvan we weten dat een ander er niet te kritisch naar moet kijken. We houden liever de stand op. Publieke Werken houd je op dit punt een spiegel voor. Toch bevredigde het verhaal mij niet. De personages blijven te veel losers, te veel karikatuur ook. Rosenboom creëert een romanwerkelijkheid die consistent en geloofwaardig in elkaar zit, maar er zijn geen lijntjes naar oorsprong en bestemming. Het leven wordt door het toeval bij elkaar gehouden en gaat nergens heen. Op de laatste pagina’s blijkt er nog iets goed voortgekomen te zijn uit de overmoed van de beide heren. Dat maakt dat dit boek net niet in het nihilisme blijft steken. Maar meer dan een mazzeltje is het niet, er was iemand die nog niet iets fouter was dan zij. Maar veel zin geeft Rosenboom niet aan het leven, en meer pretentie lijkt hij ook niet te hebben.

Arie Kok

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Eindelijk gelezen, Recensies

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s