Onder de oppervlakte

Onder vriendenEen gemeenschap is vaak niet wat het lijkt. Onder de oppervlakte tiert de zonde welig, zitten mensen elkaar dwars, spelen belangen hun hoofdrol. De Israëlische schrijver Amoz Oz ontdekte dat toen hij op zijn vijftiende in een kibboets ging wonen.Oz zocht een utopia, een ideale samenleving, waarin hij zijn oude leven onder Oosteuropese rechtse boekenwurmen in Jeruzalem achter zich kon laten. Een gebruinde pionier wilde hij worden, het nieuwe type linkse jood. De werkelijkheid bleek weerbarstig. De kibboets kon de menselijke natuur niet veranderen. De eenzaamheid van leden kon groot zijn, juist omdat het niet mocht bestaan volgens. Maar ze waren het wel. In zijn nieuwe verhalenbundel ‘Onder vrienden’ schetst Oz treffende portretten van zulke eenzamen. De setting is een fictieve kibboets in de jaren vijftig, waarbij nog helemaal volgens het ideaal wordt geleefd. De kinderen wonen in het kinderhuis, persoonlijk bezit wordt tot een minimum beperkt, het kibboetsbestuur gaat over alles. Elk verhaal draait om een persoon, die in volgende verhalen een bijrol speelt. Zo bouwt Oz een beeld op van een werkelijkheid die veel verder gaat dan de kibboets.

VergeldingJan Brokken is de meester van de literaire non-fictie. In De vergelding, een dorp in tijden van oorlog geeft hij een reconstructie van een incident dat plaatsvond in 1944 in zijn geboortedorp Rhoon, net onder Rotterdam. Ook hier blijkt er onder de oppervlakte van de gemeenschap van alles te broeien. In de oorlogsjaren zijn er veel Duitse soldaten gelegerd in het christelijke dorp. Veel meiden laten zich met hen in. Op een avond, als de spertijd al is ingegaan, lopen drie soldaten met twee meiden over de dijk. Plotseling geeft een van de soldaten een enorme gil. Hij is tegen een loshangende stroomdraad gelopen en sterft ter plekke. De volgende dag worden zeven dorpsbewoners op dezelfde plek voor een vuurpeloton gezet. Wie heeft de draad losgetrokken? Sabotage? Een valstrik? Verschillende versies trokken in de naoorlogse jaren hun sporen door de gemeenschap. Wie heeft wat te verbergen? Brokken heeft honderden interviewverslagen en duizenden pagina’s archief doorgeworsteld. Toch leest zijn boek als een detective: niets is wat het lijkt, maar de waarheid komt steeds dichterbij. Juist in oorlogstijd blijkt die complex, eenvoudige goed-foutschema’s voldoen niet. Brokken laat dat op een geraffineerde en heel goed leesbare manier zien.

Lees ook: Amos Oz’ komedie van migranten

Arie Kok

Deze column verschijnt in maart 2013 van Maandblad Reveil in de rubriek Uitgelezen.

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Artikelen, Boeken, Columns, Recensies, Reveil, Uitgelezen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s