Het zwijgen van Jan Karski – Yannick Haenel

Jan Karski was een van de eerste getuigen van de Shoah. Hij werd in 1942 door joodse leiders uitgenodigd om het getto van Warschau te bezoeken en was verbijsterd door wat hij zag. Daarna bezocht hij een vernietigingskamp, wat zijn onthutsing compleet maakte. Het was de bedoeling van de joodse leiders dat hij het met eigen ogen zou zien en zo een overtuigend verhaal kon vertellen bij de Poolse regering en de geallieerden. 

Toen Karski naar Londen en Washington reisde om te vertellen wat hij gezien had, gaven de geallieerden nul op het rekest. Het paste niet in de militaire strategie en in de afspraken met Stalin om de vernietiging van de joden, en daarmee ook de vernietiging van Polen, te frustreren door de gaskamers of de spoorlijnen te bombarderen of pamfletten af te werpen boven Duitse steden. Daarmee is de tragiek van Jan Karski zo ongeveer samengevat.

Yannick Haenel vertelt het levensverhaal van Karski in drie delen. Het eerste deel gaat over de beelden die verwerkt zijn in de film Shoah. Karski vertelt hier, eind jaren zeventig, het verhaal van de bezoeken aan het getto en het kamp. Beelden die je niet meer vergeet als je ze gezien hebt. Haenel beschrijft het mooi, maar de beelden zelf zijn krachtiger. Het tweede deel van het boek is eigenlijk een samenvatting van Karski’s eigen boek, waarin hij zijn lotgevallen in de Tweede Wereldoorlog vertelt. Als Poolse officier weet hij te ontsnappen aan de Russen, gaat in het Poolse verzet en wordt verbindingsman tussen de regering in ballingschap en het verzet. In deze laatse rol moet hij de boodschap van de vernietiging van de joden overbrengen.

Het derde deel tenslotte is het fictieve deel van het boek. Haenel beschrijft in ik-perspectief hoe Karski de jaren tussen het verschijnen van zijn boek en de opname van Shoah zijn geweest. Een indringend en meeslepend relaas van 80 pagina’s zonder een witregel, alles achter elkaar door. De belangrijkste conclusie die je trekt na het lezen van dit boek: de geallieerden wisten van de vernietiging van de joden, waren in de gelegenheid om iets te doen, maar ze hebben het om pragmatische redenen niet gedaan. Daarmee zijn ze medeschuldig geworden.

Tenslotte een citaat ter illustratie:

‘Ik dacht dat Roosevelt en zijn medewerkers hun oren opzettelijk hadden dichtgestopt, als de manschappen van Odysseus toen ze de sirenen voorbijvoeren. Ik dacht dat ze het niet wilden horen om zichzelf tegen het kwaad te beschermen. En intuitief begreep ik die avond dat men uiteindelijk deel uit gaat maken van het kwaad door zich ervan af te wenden en te weigeren te horen dat het kwaad bestaat. Degenen die weigeren te horen over het kwaad worden medeplichtigen van het kwaad, zei ik tegen de Poolse ambassadeur toen we het Witte Huis verlieten. En voordat we afscheid van elkaar namen, zei hij de volgende zin, waar ik vaak aan denk: ‘Doofheid is alleen maar een list van het kwaad.’ Want mensen handelen alleen uit eigenbelang; en niemand had er inderdaad belang bij om de Europese joden te redden, en daarom heeft niemand hen gered. Sterker nog: de Anglo-Amerikaanse consensus maskeerde een gemeenschappelijk belang tegen de joden. Dat heb ik pas veel later begrepen, want de beschamende waarheden begrijpt men altijd pas achteraf. De Engelsen noch de Amerikanen wilden de Europese joden te hulp schieten omdat ze bang waren dat ze hen moesten opvangen….’

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Recensies

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s