Een 101-jarige herontdekt

Uitgelezen

‘Wie langer leeft dan een eeuw, wordt op een dag opnieuw ontdekt,’ zei dr. Hans Keilson in het ND. Hij werd onlangs 101 en sinds het afgelopen najaar is zijn schrijverscarrièrre in een nieuwe fase gekomen. Het begon allemaal met een recensent van de New York Times. Die herlas een oude vertaling van Keilsons boek In de ban van de tegenstander. De recensie was lovend: ‘Dit boek is een meesterwerk en Hans Keilson een genie.’ Prompt zat de honderdjarige in de hogesnelheidskermis van De Wereld Draait Door zijn nuchtere visie op het leven te geven. De nederlandse uitgever besloot kort daarop het boek opnieuw uit te geven. Voor Trouw, Elsevier, het ND en nog paar kranten zette Keilson zijn leven nog eens op een rij. En inmiddels ligt ook zijn andere romantitel weer in de winkel: ‘Komedie in mineur’.

Wie is deze erudiete, beschaafde en eigenzinnige Hans Keilson? Als joodse jongen werd hij geboren in Duitsland, maar bij het aantreden van Adolf Hitler vluchtte hij naar Nederland. Net als zijn ouders, die werden weggevoerd en in Auschwitz vermoord. Keilson overleefde de oorlog in de onderduik, maar trad ook op als begeleider van gezinnen waarin onderdoken joodse jongeren voor problemen zorgden. Na de oorlog studeerde hij voor arts en specialiseerde zich in de kinderpsychiatrie. Keilson noemt zichzelf in de eerste plaats medicus. Zijn literaire werk is bijzaak en dateert vooral uit de jaren vijftig.

De eerste versie van ‘In de ban van de tegenstander’ schreef Keilson al in de onderduik, maar verscheen in 1959. Toch leest het alsof het gisteren geschreven zou kunnen zijn. Wat vooral opvalt is de afstand waarmee Keilson kon schrijven. Hij leeft zich in in de positie van de vijand, ‘B.’ genoemd, in wie je makkelijk Hitler kunt herkennen. De centrale gedachte: haat is een vorm van nabijheid. Zo laat hij een vriend, die een volgeling van de vijand is geworden, zeggen tegen de ik-persoon: ‘Op de een of andere manier moet hij diep door je zijn getroffen, dieper dan vele andere die je veel nader staan. Hij laat zich door jou meeslepen.’

Keilsons boeken zetten antisemitisme in een nieuw daglicht. Waarom worden joden de eeuwen door gehaat? Zou het iets te maken hebben van het niet los kunnen komen van de God van Israël? De haat jegens God als onuitgesproken erkenning dat Hij relevant voor je is? Keilson zal het zo niet bedoeld hebben, maar hij zet me op zijn minst aan het denken.

Arie Kok

Deze column verscheen in de rubriek Uitgelezen in maart 2011. Op  31 mei 2011 is Hans Keilson overleden. Zijn overlijden is niet in de column verwerkt.

 

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Boeken, Columns, Recensies, Uitgelezen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s